কেৰিয়াৰ হিচাপে গ্রাম্য উন্নয়ন

ড° বুলজিৎ বুঢ়াগোহাঁই
কেৰিয়াৰ পৰামৰ্শদাতা তথা মুৰব্বী
যান্ত্ৰিক অভিযান্ত্রিক বিভাগ অসম ডনবস্ক’ বিশ্ববিদ্যালয়

ভাৰতত গ্ৰাম্য উন্নয়ন (Rural Development) এটা অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু দিন দিনেই অধিক প্ৰাসংগিক হৈ উঠা কেৰিয়াৰ ক্ষেত্ৰ। ইয়াৰ প্ৰধান উদ্দেশ্য হৈছে সৰ্বাংগীণ উন্নয়নক প্ৰসাৰ কৰা, বহনক্ষম অর্থনীতি গঢ়ি তোলা, আৰু গ্ৰাম্য সম্প্রদায়ক সবলীকৰণ কৰা । ভাৰতৰ ৬৫ শতাংশৰো অধিক জনসংখ্যা গ্রামাঞ্চলত বাস কৰে আৰু ইয়াৰ বৃহৎ অংশ কৃষিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। সেয়েহে দৰিদ্ৰতা হ্ৰাস, শিক্ষা, স্বাস্থ্য, কৃষি আৰু সংস্থাপনৰ সুবিধা বৃদ্ধি কৰাৰ বাবে দক্ষ পেছাদাৰীসকলৰ যথেষ্ট প্রয়োজনীয় আছে ।

গ্রাম্য উন্নয়ন এটা ভাল কেৰিয়াৰ বাছনি হ’ব পাৰে। গ্ৰাম্য উন্নয়নৰ যোগেদি সামাজিক পৰিৱৰ্তনৰ সুযোগ থাকে গ্রামাঞ্চলৰ মানুহৰ জীৱন-যাত্ৰাৰ মান উন্নত কৰিবলৈ সক্রিয়ভাৱে ভূমিকা গ্ৰহণ কৰিব পাৰি। শিক্ষা বিকাশ, স্বাস্থ্য সেৱা, মৌলিক সুবিধা, অর্থনৈতিক ক্ষমতায়ন আদি সুবিধা বৃদ্ধি কৰি সমাজত ইতিবাচক পৰিৱৰ্তন আনিব পাৰি ৷

গ্ৰাম্য উন্নয়নৰ ক্ষেত্ৰত চৰকাৰী লগতে বেচৰকাৰী সংস্থাৰো বহু সুযোগ আছে। মহাত্মা গান্ধী ৰাষ্ট্ৰীয় গ্ৰাম্য নিয়োগ নিৰ্ধাৰণ আঁচনি (এমজিএনৰেগা ), প্রধানমন্ত্ৰী আৱাস যোজনা, ডিজিটেল ইণ্ডিয়া, প্রধানমন্ত্রী গ্রাম চড়ক যোজনা আদি চৰকাৰী পৰিকল্পনাসমূহৰ ফলত গ্ৰাম্য উন্নয়ন ক্ষেত্ৰত নতুন পদ আৰু প্ৰকল্পৰ সুযোগ বৃদ্ধি পাইছে। লগতে বেচৰকাৰী সংস্থা আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংস্থাসমূহেও এইক্ষেত্ৰত বিনিয়োগ কৰি নতুন সম্ভাৱনাৰ পথ খুলি দিছে। গ্ৰাম্য উন্নয়নৰ যোগেদি বিভিন্ন কেৰিয়াৰ বিকল্প আছে। এইক্ষেত্ৰত চৰকাৰী বিভাগ, চৰকাৰী সংস্থা, বেচৰকাৰী সংস্থা, কৰ্প’ৰেট সামাজিক দায়বদ্ধতা প্রকল্প, আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংস্থা বা স্থানীয় স্বেচ্ছাসেৱী গোটসমূহত কাম কৰাৰ সুযোগ আছে। গ্ৰাম্য উদ্যগিতাৰ সম্ভাৱনাময় ক্ষেত্ৰসমূহ হ’ল— এগ্রি-টেক (Agri-Tech) উদ্যোগ, নৱীকৰণযোগ্য শক্তি (Renewable Energy), গ্রাম্য ই-কমার্চ (Rural E-Commerce), হস্তশিল্প আৰু ফুড প্ৰচেছিং আদি। এই ক্ষেত্ৰসমূহত উদ্যোগ আৰম্ভ কৰি নিজে ব্যৱসায়িক সফলতাৰ লগতে বহু লোকৰ উপাৰ্জনৰ পথ সৃষ্টি কৰিব পাৰি।

গ্ৰাম্য উন্নয়নৰ মূল ক্ষেত্রসমূহ হ’ল—

কৃষি আৰু নিয়োগ, শিক্ষা আৰু দক্ষতা বিকাশ, স্বাস্থ্য আৰু অনাময়, মৌলিক সুবিধাসমূহ, মহিলা আৰু যুৱক-যুৱতীসকলৰ সবলীকৰণ, পৰিৱেশ সুৰক্ষা আদি ।

কৃষি আৰু নিয়োগঃ কৃষি উৎপাদনশীলতা বৃদ্ধি, আধুনিক কৃষি প্রযুক্তি ব্যৱহাৰ আৰু কৃষিৰ সৈতে জড়িত বিকল্প উদ্যোগ গঢ়ি তোলা (যেনে- দুগ্ধ পালন, মীনপালন, আৰু ফল প্ৰক্ৰিয়াকৰণ) গ্ৰাম্য অৰ্থনীতিৰ মেৰুদণ্ড গঠন কৰে।

শিক্ষা আৰু দক্ষতা বিকাশঃ গ্রামাঞ্চলৰ শিক্ষাৰ মান উন্নত কৰিবলৈ প্রাথমিক বিদ্যালয়ৰ বিকাশ, আই টি আই আৰু বৃত্তিমূলক প্রশিক্ষণ কেন্দ্র স্থাপন, অনলাইন শিক্ষা আৰু ডিজিটেল শিক্ষণৰ সুযোগ সম্প্ৰসাৰণ কৰাটো অতি প্রয়োজনীয়।

স্বাস্থ্য আৰু অনাময়ঃ আয়ুষ্মান ভাৰত আঁচনিৰ জৰিয়তে বিনামূলীয়া স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰদান কৰা, গ্রাম্য স্বাস্থ্য কেন্দ্ৰ আৰু প্ৰাথমিক স্বাস্থ্যসেৱাৰ সুবিধা স্থাপন কৰা, আৰু পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা আৰু পৰিষ্কাৰ- পৰিচ্ছন্নতাৰ বাবে চৰকাৰী স্বেচ্ছামূলক সজাগতা কাৰ্যসূচী আয়োজন কৰা ৷

মৌলিক সুবিধাসমূহঃ পথ নির্মাণ, বিদ্যুৎ যোগান, বিশুদ্ধ খোৱাপানীৰ ব্যৱস্থা, আৰু গ্ৰাম্য অঞ্চলত ইণ্টাৰনেট/ডিজিটেল সংযোগ সম্প্ৰসাৰণ আদি গ্ৰাম্য উন্নয়নৰ মূল ভেটি।

মহিলা আৰু যুৱক-যুৱতীসকলৰ সবলীকৰণঃ আত্মসহায়ক গোট (এছ এইচ জি), ক্ষুদ্র বিত্তীয়, আৰু উদ্যোগীকৰণ প্ৰশিক্ষণৰ জৰিয়তে মহিলা আৰু যুৱক-যুৱতীসকলৰ অৰ্থনৈতিক আত্মনিৰ্ভৰশীলতা বৃদ্ধি কৰা।

পৰিৱেশ সুৰক্ষাঃ নবীকৰণযোগ্য শক্তি ব্যৱস্থা (যেনে- সৌৰশক্তি), পানী সংৰক্ষণ, বৃক্ষৰোপণ, আৰু জলবায়ু-স্থিতিস্থাপক পদক্ষেপসমূহ গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ দীৰ্ঘম্যাদী বহনক্ষম উন্নয়নৰ বাবে অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ।

গ্ৰাম্য উন্নয়নৰ কেৰিয়াৰত সফল হ’বলৈ হ’লে প্ৰাৰ্থীগৰাকীৰ কিছুমান গুণ থকা দৰকাৰ, যেনে— ক্ষেত্রভিত্তিক কাম কৰাৰ দক্ষতা, প্ৰকল্প ব্যৱস্থাপনা ক্ষমতা, তথ্য বিশ্লেষণ কৰাৰ ক্ষমতা, যোগাযোগ আৰু নেতৃত্ব দক্ষতা আদি। স্থানীয় সমস্যা, প্রয়োজন, আৰু সংস্কৃতি বুজিবলৈ গ্ৰাম্য অঞ্চলত প্ৰত্যক্ষভাৱে কাম কৰিব লাগে। ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰকৃত স্থল বাস্তৱতাৰ সৈতে মিল থকা প্ৰকল্পৰ ডিজাইন কৰাত সহায় হয়। গ্ৰাম্য উন্নয়ন পৰিকল্পনাসমূহ দক্ষতাৰে ৰূপায়ণ কৰাৰ ক্ষমতা, সম্পদসমূহ ফলপ্রসূভাৱে পৰিচালনা কৰা, আৰু কামৰ অগ্ৰগতি নিয়মিতভাৱে নিৰীক্ষণ কৰাৰ ক্ষমতা প্ৰাৰ্থীগৰাকীৰ থাকিব লাগে । গ্রাম্য উন্নয়নত প্ৰাৰ্থীগৰাকীৰ পৰিসংখ্যা আৰু তথ্য বিশ্লেষণ কৰাৰ ক্ষমতা থাকিব লাগে, অর্থাৎ কোনো পদক্ষেপ বা কাৰ্যসূচীৰ ফলাফলৰ মূল্যায়ন কৰা। প্রার্থীগৰাকীৰ স্থানীয় সম্প্রদায়, চৰকাৰী বিভাগ, আৰু সংস্থাসমূহৰ সৈতে ফলপ্রসূ যোগাযোগ স্থাপন কৰা দক্ষতা থাকিব লাগে, লগতে সম্প্রদায়ক সক্রিয় অংশগ্ৰহণৰ বাবে প্ৰেৰণা দিয়া আৰু এটা দল হিচাপে কাম কৰিবলৈ নেতৃত্ব দিয়া দক্ষতা থাকিব লাগে ।

গ্রাম্য উন্নয়নত বিভিন্ন চৰকাৰী চাকৰিৰ পদ, যেনে- ব্লক উন্নয়ন বিষয়া (BDO), নাবার্ড ত বিভিন্ন পদ, আৰু ৰাজ্যিক গ্রামোন্নয়ন বিভাগৰ পদ লাভ কৰিব পাৰে। গ্ৰাম্য উন্নয়নৰ ক্ষেত্ৰত সক্রিয় এন জি অ’ আৰু স্বেচ্ছাসেৱী সংস্থাত কাম কৰাৰ সুযোগ আছে। কৰ্প’ৰেট সংস্থাৰ সামাজিক দায়বদ্ধতা প্রকল্পত অংশগ্রহণ কৰিব পাৰে। বিশ্ব বেংক, ইউএনডিপি, এফএঅ’, ইউনিচেফ, আৰু অন্যান্য আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংস্থাসমূহে গ্রাম্য উন্নয়ন, কৃষি, স্বাস্থ্য, শিক্ষা, পৰিৱেশৰ ক্ষেত্ৰত কাম কৰে। গ্ৰাম্য উন্নয়ন আৰু সামাজিক নীতিৰ ক্ষেত্ৰত গৱেষণা আৰু পাঠদানৰ সুযোগ।

গ্ৰাম্য উন্নয়নত কেৰিয়াৰ গঢ়িবৰ বাবে কোনো এটা নিৰ্দিষ্ট পথ নাই যদিও তলত উল্লেখ কৰা বিষয়সমূহ অধ্যয়ন কৰিলে সহায় হ’ব পাৰে । স্নাতক স্তৰৰ পাঠ্যক্ৰমবোৰ— সমাজকর্ম (Social Work), গ্রাম্য উন্নয়ন (Rural Development), কৃষি বিজ্ঞান (Agriculture), অর্থনীতি (Economics), সমাজবিদ্যা (Sociology), পৰিৱেশ অধ্যয়ন (Environmental Studies) আদি । স্নাতকোত্তৰ স্তৰৰ পাঠ্যক্ৰমবোৰ- এম.এ./এম.এছ.চি. গ্রাম্য উন্নয়ন (M.A. / M.Sc. in Rural Development), উন্নয়ন অধ্যয়ন (Development Studies), এম.এছ.ডব্লিউ. (Master of Social Work), ৰাজহুৱা নীতি (Public Policy), গ্রাম্য ব্যৱস্থাপনা বিষয়ৰ এম.বি.এ. (MBA in Rural Management) আদি।

ভাৰতত গ্ৰাম্য উন্নয়ন, ব্যৱস্থাপনা আৰু সমাজসেৱাৰ ক্ষেত্ৰত কেইখনমান প্রতিষ্ঠানে বিশেষ পাঠ্যক্রম আগবঢ়ায়। এই প্রতিষ্ঠানসমূহে গৱেষণা, ক্ষেত্ৰ অভিজ্ঞতা আৰু বৃত্তিমূলক প্ৰশিক্ষণৰ জৰিয়তে গ্ৰাম্য উন্নয়নৰ বাবে পেছাদাৰীসকলক প্ৰস্তুত কৰে। উদাহৰণ- ইনষ্টিটিউট অৱ ৰুৰেল মেনেজমেণ্ট আনন্দ (https://irma.ac.in) Post-Graduate Diploma in Management (Rural Management), টাটা ইনষ্টিটিউট অৱ ছ’চিয়েল ছায়েন্স (https:// tiss.ac.in/) Master of Arts in Social Work (Rural Development), জেভিয়াৰ ইনষ্টিটিউট অৱ ছ’চিয়েল ছাৰ্ভিচ, ৰাঁচী (https://xiss.ac.in) Post-Graduate Diploma in Management (Rural Management) পাঠ্যক্রম আগবঢ়ায়। ৰাষ্ট্ৰীয় গ্ৰামোন্নয়ন আৰু পঞ্চায়তীৰাজ প্ৰতিষ্ঠান (https://nirdpr.org.in/)ত গ্রাম্য উন্নয়নত প্রশিক্ষণ আগবঢ়ায় ।

প্রকল্প পৰিচালনা, ক্ষুদ্ৰ বিত্তীয়, বা বহনক্ষম উন্নয়নৰ সৈতে জড়িত চুটি পাঠ্যক্রমে বিশেষ দক্ষতা বৃদ্ধিত সহায় কৰে। এন জি অ’, চৰকাৰী প্রকল্প, বা চি এছ আৰ পদক্ষেপৰ সৈতে ইণ্টাৰ্নশ্বিপ বা স্বেচ্ছাসেৱী কামে ব্যৱহাৰিক জ্ঞান আৰু ক্ষেত্ৰ বিশেষজ্ঞতা প্ৰদান কৰে ৷

গ্রাম্য উন্নয়ন হৈছে এক অৰ্থপূৰ্ণ আৰু সামাজিকভাৱে দায়বদ্ধ কেৰিয়াৰ পথ, য’ত নিজৰ জ্ঞান, দক্ষতা, আৰু নিষ্ঠাৰ জৰিয়তে গ্রাম্য ভাৰতক অধিক শক্তিশালী আৰু আত্মনিৰ্ভৰশীল কৰি তুলিব পাৰে।

ফোনঃ ৯৪৩৫১-৮৮৬৩০